Batu karang ialah ketulan keras yang terbentuk daripada mineral dan garam dalam buah pinggang. Ia berlaku apabila air kencing mengandungi lebih banyak bahan pembentuk kristal seperti kalsium, oksalat dan asid urik berbanding cecair yang boleh melarutkannya.
Saiz batu karang boleh sekecil butiran pasir hingga sebesar bola golf. Batu kecil boleh keluar sendiri melalui air kencing. Batu besar boleh tersekat di saluran kencing, menyebabkan sakit teruk, jangkitan, dan kerosakan buah pinggang jika tidak dirawat.
Rawatan bergantung pada saiz, jenis, dan lokasi batu: minum air banyak, ubat tahan sakit, ubat pelonggar saluran, ESWL, ureteroskopi, atau PCNL.
Jenis Batu Karang Utama
1. Batu Kalsium Oksalat
Jenis paling biasa, 80% daripada semua kes. Terbentuk bila kalsium bergabung dengan oksalat dalam air kencing. Faktor: kurang minum air, diet tinggi oksalat, garam tinggi.
2. Batu Asid Urik
Terbentuk dalam air kencing berasid. Biasa pada pesakit gout, diabetes, atau diet protein haiwan tinggi.
3. Batu Struvite
Berkaitan dengan jangkitan saluran kencing. Tumbuh cepat dan boleh jadi sangat besar.
4. Batu Cystine
Disebabkan penyakit genetik cystinuria. Jarang berlaku.
Tanda dan Gejala Batu Karang
- Sakit kolik renal: Sakit tajam di bahagian pinggang, rusuk, bawah perut, atau pangkal paha. Datang secara tiba-tiba
- Air kencing berdarah: Warna merah jambu, merah, atau coklat
- Kencing kerap dan rasa pedih semasa kencing
- Loya dan muntah
- Demam dan menggigil: Tanda jangkitan, perlu rawatan segera
Punca dan Faktor Risiko Batu Karang
Faktor Risiko Utama
- Kurang minum air: Air kencing pekat galakkan pembentukan kristal
- Sejarah keluarga batu karang
- Diet: Tinggi protein haiwan, garam, gula, oksalat. Rendah kalsium
- Obesiti dan BMI tinggi
- Penyakit: Gout, IBD, hiperparatiroidisme, UTI berulang
- Ubat tertentu: Diuretik, antasid kalsium
Diagnosis Batu Karang
Ujian | Tujuan |
|---|---|
CT Scan tanpa kontras | Standard emas untuk kesan saiz, lokasi, dan jenis batu |
Ultrasound | Pilihan untuk wanita hamil dan kanak-kanak |
X-ray KUB | Kesan batu kalsium sahaja |
Ujian air kencing | Kesan darah, kristal, jangkitan, pH |
Ujian darah | Semak fungsi buah pinggang, kalsium, asid urik |
Rawatan Batu Karang Mengikut Saiz
Batu Kecil <5mm
- Minum air 2.5-3L sehari untuk bantu keluarkan batu
- Ubat tahan sakit: NSAID atau paracetamol
- Tamsulosin: Bantu longgarkan saluran ureter
Batu Sederhana 5-10mm
- ESWL: Gelombang kejutan pecahkan batu dari luar badan
- Ureteroskopi: Kamera halus masuk ikut saluran kencing untuk pecah atau keluarkan batu
Batu Besar >10mm
- PCNL: Tebuk lubang kecil di belakang badan untuk keluarkan batu terus dari buah pinggang
- Pembedahan terbuka: Jarang, untuk kes sangat kompleks
Cara Cegah Batu Karang Berulang
- Minum air cukup: Sasaran air kencing 2-2.5L sehari. Air kencing jernih tanda cukup air
- Kurangkan garam: <2,300 mg sodium sehari
- Cukup kalsium diet: 1,000-1,200 mg sehari dari makanan, bukan suplemen berlebihan
- Hadkan oksalat: Bayam, ubi, teh pekat, coklat, kacang
- Kurangkan protein haiwan: Daging merah dan makanan laut
- Elak minuman bergas dan air manis
5 Soalan Lazim Tentang Batu Karang
Apa punca utama batu karang terjadi?
Punca utama batu karang ialah kurang minum air menyebabkan air kencing pekat. Faktor lain termasuk diet tinggi garam, protein haiwan, oksalat, sejarah keluarga, dan penyakit tertentu seperti gout.Bolehkah batu karang keluar sendiri tanpa rawatan?
Ya. Batu karang saiz <5mm ada 90% peluang keluar sendiri jika minum air banyak. Batu >10mm hampir mustahil keluar sendiri dan perlukan rawatan pecah batu atau pembedahan.Makanan apa perlu dielak pesakit batu karang?
Pesakit batu karang perlu hadkan garam, daging merah, makanan laut, bayam, ubi keledek, kacang, teh pekat, coklat, dan minuman bergas. Jenis makanan bergantung pada jenis batu.Adakah batu karang bahaya jika tidak dirawat?
Ya. Batu karang yang tersekat boleh sebabkan jangkitan buah pinggang, kerosakan kekal buah pinggang, dan sepsis. Demam bersama sakit pinggang ialah kecemasan perubatan.Macam mana nak tahu ada batu karang?
Tanda utama batu karang ialah sakit teruk secara tiba-tiba di pinggang atau ari-ari, air kencing berdarah, kencing pedih, loya, dan muntah. Diagnosis sah dibuat melalui CT scan atau ultrasound.