Diabetes Melitus Gestasi (GDM) atau kencing manis semasa mengandung ialah keadaan paras gula dalam darah tinggi yang pertama kali dikesan semasa kehamilan pada wanita yang sebelum ini tidak menghidap diabetes. GDM biasanya dikesan antara minggu ke-24 hingga 28 kehamilan melalui ujian toleransi glukosa oral (OGTT).
Ia berlaku akibat perubahan hormon kehamilan yang menyebabkan rintangan insulin. Jika tidak dikawal, GDM meningkatkan risiko komplikasi untuk ibu dan bayi. Pengurusan utama ialah pemakanan, senaman, pemantauan gula darah, dan insulin jika perlu.
Kebanyakan kes GDM akan pulih selepas bersalin, tetapi meningkatkan risiko diabetes jenis 2 pada masa hadapan.
Apa Itu Diabetes Melitus Gestasi (GDM)
Diabetes Melitus Gestasi (GDM) ialah intoleransi glukosa dengan pelbagai tahap keparahan yang bermula atau pertama kali dikenal pasti semasa mengandung. Ia berbeza daripada diabetes jenis 1 atau jenis 2 yang sedia ada sebelum kehamilan.
Punca GDM Berlaku Semasa Kehamilan
- Perubahan hormon plasenta: Hormon seperti human placental lactogen, kortisol, dan progesteron meningkatkan rintangan insulin
- Keperluan insulin meningkat: Pankreas perlu hasilkan 2-3 kali ganda insulin untuk mengekalkan gula darah normal
- Kegagalan pampasan: Jika pankreas tidak dapat hasilkan insulin mencukupi, gula darah akan naik
Faktor Risiko GDM
Faktor Risiko Utama
- BMI ≥27 kg/m² sebelum hamil
- Sejarah GDM pada kehamilan terdahulu
- Ahli keluarga terdekat menghidap diabetes
- Umur ibu ≥25 tahun
- Sejarah bayi besar ≥4 kg semasa lahir
- Keguguran berulang tanpa sebab jelas
- Sindrom Ovari Polisistik (PCOS)
- Etnik berisiko tinggi: Asia Selatan, Asia Timur, Timur Tengah
Cara Diagnosis GDM di Malaysia
Jadual Saringan KKM
Masa Saringan | Kumpulan Wanita | Ujian Digunakan |
|---|---|---|
Lawatan antenatal pertama | Semua wanita hamil dengan faktor risiko | FPG atau RBS |
Minggu 24-28 | Semua wanita hamil tanpa GDM awal | 75g OGTT 2 jam |
Minggu 32 | Jika OGTT minggu 24-28 normal tapi ada faktor risiko | Ulang 75g OGTT |
Nilai Ambang Diagnosis 75g OGTT
- Puasa: ≥5.1 mmol/L
- 1 jam selepas minum glukosa: ≥10.0 mmol/L
- 2 jam selepas minum glukosa: ≥7.8 mmol/L
Cukup 1 nilai abnormal untuk diagnosis GDM.
Komplikasi Jika GDM Tidak Dikawal
Risiko Kepada Ibu
- Pre-eklampsia dan tekanan darah tinggi
- Pembedahan caesarean akibat bayi besar
- Polihidramnios iaitu air ketuban berlebihan
- GDM berulang pada kehamilan seterusnya
- Diabetes Jenis 2: 50% risiko dalam 5-10 tahun selepas bersalin
Risiko Kepada Bayi
- Makrosomia: Berat lahir ≥4 kg
- Hipoglisemia selepas lahir
- Jaundis berpanjangan
- Sindrom gangguan pernafasan
- Risiko obesiti dan diabetes semasa dewasa
Pengurusan Diabetes Melitus Gestasi (GDM)
1. Terapi Pemakanan Perubatan
- Karbohidrat kompleks: Pilih nasi perang, roti mil penuh, oat
- Agihan makanan: 3 hidangan utama + 3 snek kecil
- Kawal saiz hidangan: Guna kaedah suku-suku separuh KKM
- Elak: Minuman manis, kuih manis, jus buah pekat
2. Aktiviti Fizikal
- Jenis: Berjalan kaki 30 minit selepas makan
- Kekerapan: Minimum 150 minit seminggu
- Pantau: Elak senaman jika ada kontraindikasi obstetrik
3. Pemantauan Gula Darah Sendiri (SMBG)
- Kekerapan: 4-7 kali sehari
- Sasaran KKM: Puasa ≤5.3 mmol/L, 1 jam postprandial ≤7.8 mmol/L, 2 jam postprandial ≤6.7 mmol/L
4. Terapi Insulin
Dimulakan jika sasaran gula tidak tercapai selepas 1-2 minggu kawalan diet dan senaman. Metformin ialah pilihan kedua jika ibu menolak insulin.
Penjagaan Selepas Bersalin
GDM biasanya hilang selepas plasenta dikeluarkan. Ujian OGTT 75g wajib diulang pada 6-12 minggu selepas bersalin untuk pastikan status diabetes. Penyusuan susu ibu digalakkan kerana membantu turunkan risiko diabetes jenis 2. Saringan diabetes perlu dibuat setiap tahun.
Soalan Lazim Tentang Diabetes Melitus Gestasi (GDM)
Adakah GDM akan hilang selepas bersalin?
Ya, 90% kes Diabetes Melitus Gestasi (GDM) pulih selepas bersalin kerana hormon plasenta tiada lagi. Namun, ujian OGTT mesti dibuat 6-12 minggu selepas bersalin untuk sahkan.Boleh ke ibu GDM bersalin normal?
Boleh jika anggaran berat bayi <4 kg dan gula darah terkawal. Doktor akan bincang cara bersalin paling selamat berdasarkan kawalan GDM dan saiz bayi.Apa makanan yang ibu GDM kena elak?
Elak nasi putih berlebihan, roti putih, air bergas, kuih muih manis, dan buah tinggi gula seperti durian, mangga masak, anggur. Utamakan serat tinggi dan protein.Adakah bayi akan dapat diabetes jika ibu ada GDM?
Bayi tidak lahir dengan diabetes, tetapi ada risiko lebih tinggi untuk obesiti dan diabetes jenis 2 apabila dewasa. Risiko boleh dikurangkan dengan penyusuan susu ibu dan gaya hidup sihat.Berapa kali kena cucuk jari sehari untuk check gula GDM?
Standard KKM ialah 4 kali sehari: semasa puasa dan 1 atau 2 jam selepas setiap hidangan utama. Doktor mungkin tambah kekerapan jika gula tidak stabil.