PCOS (Polycystic Ovary Syndrome), atau Sindrom Ovari Polikistik, ialah gangguan hormon biasa yang menjejaskan wanita usia reproduktif, disebabkan paras hormon androgen (hormon “lelaki”) yang lebih tinggi daripada normal. Ini menyebabkan kitaran haid tidak teratur, kesukaran hamil, pertumbuhan rambut berlebihan di muka/badan dan/atau jerawat. Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), PCOS menjejaskan anggaran 10–13% wanita di seluruh dunia, tetapi sehingga 70% wanita dengan PCOS tidak menyedari mereka mempunyai keadaan ini.
Apa Itu PCOS?
PCOS (Polycystic Ovary Syndrome), dalam Bahasa Malaysia dirujuk sebagai Sindrom Ovari Polikistik, ialah gangguan hormon yang berlaku apabila isyarat hormon dalam badan tidak berfungsi dengan betul, menyebabkan paras androgen (hormon “lelaki” seperti testosteron) lebih tinggi daripada normal serta ketidakseimbangan hormon lain.
PCOS adalah punca paling biasa anovulasi (ketiadaan ovulasi) di kalangan wanita di seluruh dunia dan merupakan salah satu punca utama kesuburan terjejas. Walaupun sering dikaitkan dengan usia reproduktif, PCOS sebenarnya ialah keadaan metabolik kronik yang boleh berterusan melangkaui tahun-tahun reproduktif wanita, dan boleh mula muncul seawal usia remaja.
Nota penting: Walaupun namanya menyebut “ovari polikistik”, tidak semua wanita dengan PCOS mempunyai sista pada ovari mereka — kista ovari bukan syarat wajib untuk diagnosis PCOS, seperti yang akan diterangkan dalam bahagian diagnosis di bawah.
Gejala PCOS
Gejala PCOS berbeza antara individu, dan boleh berubah dari semasa ke semasa. Antara gejala yang mungkin dialami:
- Kitaran haid tidak teratur, jarang, atau terhenti sepenuhnya — atau sebaliknya, haid yang berat, panjang dan/atau menyakitkan
- Kesukaran hamil atau ketidaksuburan
- Pertumbuhan rambut berlebihan di muka atau badan (hirsutisme)
- Keguguran rambut corak lelaki atau rambut menipis
- Jerawat atau kulit berminyak
Keadaan Kesihatan Berkaitan PCOS
Wanita dengan PCOS mempunyai risiko lebih tinggi mengalami beberapa masalah kesihatan jangka panjang, termasuk:
- Diabetes gestasi atau tekanan darah tinggi semasa kehamilan
- Pertambahan berat badan, terutamanya di sekitar perut
- Diabetes jenis 2
- Tekanan darah tinggi (hipertensi)
- Kolesterol tinggi
- Penyakit kardiovaskular
- Obesiti
- Apnea tidur
- Penyakit hati berlemak (steatohepatitis metabolik)
- Hiperplasia atau kanser endometrium (lapisan dalam rahim)
PCOS turut boleh menjejaskan kesihatan mental dan kualiti hidup secara ketara — wanita dengan PCOS berisiko lebih tinggi mengalami kebimbangan, masalah imej tubuh, dan tekanan sosial berkaitan gejala seperti ketidaksuburan, pertambahan berat badan dan pertumbuhan rambut yang tidak diingini.
Punca PCOS
Punca sebenar PCOS masih belum diketahui secara pasti, tetapi beberapa faktor risiko telah dikenal pasti:
- Sejarah keluarga — wanita dengan sejarah keluarga PCOS atau diabetes jenis 2 mempunyai risiko lebih tinggi
- Rintangan insulin — dikaitkan rapat dengan perkembangan dan keterukan gejala PCOS
- Keradangan tahap rendah kronik dalam badan
- Faktor genetik — PCOS cenderung berlaku dalam keluarga
Cara Diagnosis PCOS
Diagnosis PCOS dibuat apabila sekurang-kurangnya dua daripada tiga kriteria berikut dipenuhi, selepas punca lain disingkirkan:
- Tanda atau gejala androgen tinggi — rambut berlebihan di muka/badan, keguguran rambut, jerawat atau kulit berminyak, atau paras testosteron tinggi dalam ujian darah
- Kitaran haid tidak teratur atau tiada haid
- Ovari polikistik kelihatan pada imbasan ultrasound
Ini bermakna sesetengah wanita dengan PCOS tidak mempunyai ovari polikistik, dan kista ovari bukan syarat wajib untuk diagnosis. Ujian darah turut digunakan untuk mengesan paras androgen tinggi pada wanita tanpa gejala luaran jelas, atau untuk menyemak sama ada ovulasi berlaku secara normal.
Doktor turut mempertimbangkan faktor genetik (sejarah keluarga PCOS/diabetes) dan peringkat usia semasa membuat diagnosis, kerana haid tidak teratur adalah normal pada peringkat awal (menarke) atau akhir (perimenopaus) tahun reproduktif.
Wanita yang baru didiagnosis PCOS digalakkan menjalani ujian darah tambahan untuk menilai rintangan insulin dan risiko kardiovaskular keseluruhan.
Rawatan PCOS
Tiada penawar (kur) bagi PCOS, tetapi rawatan boleh membantu memperbaiki kualiti hidup, membantu kesuburan, mengurangkan risiko hiperplasia/kanser endometrium, dan membantu mencegah komplikasi kardiovaskular jangka panjang.
Perubahan Gaya Hidup
Pemakanan sihat dan aktiviti fizikal penting bagi semua wanita dengan PCOS — malah tanpa membawa kepada penurunan berat badan, langkah ini tetap memberi manfaat kesihatan.
Ubat-Ubatan
- Pil perancang kombinasi (Combined Oral Contraceptive Pills) — membantu mengawal kitaran haid dan boleh mengurangkan jerawat atau pertumbuhan rambut berlebihan
- Penyekat reseptor androgen — turut boleh digunakan untuk merawat rambut berlebihan atau jerawat
Pilihan rawatan sepatutnya berdasarkan keputusan bersama antara pesakit dan doktor, mengambil kira nilai dan keutamaan individu masing-masing.
Rawatan Kesuburan
Bagi wanita yang ingin hamil, pilihan termasuk:
- Perubahan gaya hidup
- Ubat-ubatan atau pembedahan untuk merangsang ovulasi
- Persenyawaan In-Vitro (IVF) dan teknologi bantuan reproduktif lain
Wanita dengan PCOS boleh disokong untuk hamil, tetapi secara umumnya mempunyai risiko komplikasi kehamilan yang lebih tinggi dan memerlukan pemantauan tambahan.
Bila Perlu Berjumpa Doktor?
Dapatkan penilaian perubatan jika anda mengalami:
- Kitaran haid tidak teratur, jarang, atau tiada haid berpanjangan
- Kesukaran hamil selepas cuba dalam tempoh munasabah
- Pertumbuhan rambut berlebihan di muka/badan atau jerawat teruk tanpa punca jelas
- Sejarah keluarga PCOS atau diabetes jenis 2, disertai gejala berkaitan
- Gejala PCOS yang menjejaskan kesihatan mental atau kualiti hidup anda
Mendapatkan penjagaan kesihatan awal untuk mengurus gejala PCOS boleh membantu melindungi kesihatan dan kesejahteraan wanita semasa dan selepas tahun-tahun reproduktif mereka.
Soalan Lazim (FAQ)
1. Apakah PCOS? PCOS (Sindrom Ovari Polikistik) ialah gangguan hormon biasa yang menjejaskan wanita usia reproduktif, disebabkan paras hormon androgen yang lebih tinggi daripada normal, menyebabkan kitaran haid tidak teratur dan kesukaran hamil.
2. Berapa ramai wanita yang mengalami PCOS? Menurut WHO, PCOS menjejaskan anggaran 10–13% wanita usia reproduktif di seluruh dunia, tetapi sehingga 70% wanita dengan PCOS tidak menyedari mereka mempunyai keadaan ini.
3. Adakah semua wanita dengan PCOS mempunyai sista pada ovari? Tidak. Kista ovari bukan syarat wajib untuk diagnosis PCOS — diagnosis dibuat berdasarkan sekurang-kurangnya dua daripada tiga kriteria: tanda androgen tinggi, haid tidak teratur, atau ovari polikistik pada ultrasound.
4. Bolehkah PCOS disembuhkan sepenuhnya? Tiada penawar bagi PCOS buat masa ini, tetapi gejala boleh diurus dengan berkesan melalui perubahan gaya hidup, ubat-ubatan dan rawatan kesuburan jika diperlukan.
5. Apakah keadaan kesihatan lain yang berkaitan dengan PCOS? Wanita dengan PCOS berisiko lebih tinggi mengalami rintangan insulin, diabetes jenis 2, obesiti, tekanan darah tinggi, kolesterol tinggi, penyakit kardiovaskular dan apnea tidur.
6. Bolehkah wanita dengan PCOS hamil? Ya, wanita dengan PCOS boleh hamil, walaupun mungkin memerlukan bantuan seperti ubat perangsang ovulasi atau IVF, dan pemantauan tambahan sepanjang kehamilan kerana risiko komplikasi yang lebih tinggi.
7. Adakah PCOS diwarisi dalam keluarga? Ya, PCOS cenderung berlaku dalam keluarga. Wanita dengan sejarah keluarga PCOS atau diabetes jenis 2 mempunyai risiko lebih tinggi mengalami PCOS.